معاونت بهداشتی

جذام

( 8 بهمن، روز جهانی حمایت از جذامیان گرامی باد )

بیماری جذام از زمان های خیلی قدیم انسان ها را رنج داده است و عامل مولد بیماری تقریبا جز اولین باکتری هایی بوده که کشف شده است. در تمدن های قدیمی مثل چین، مصر و هندوستان وجود داشته است. زمانی تمام قاره ها را درگیر کرده و تصویر دردناکی از نقص عضو و طرد شدن از اجتماع را در ذهن بشر> و تاریخ به جا گذاشته است. تصوری که از قدیم وجود داشته، این بوده است که بیماری درمان ناپذیر و لاعلاج است و افراد مبتلا در مکان های خاصی جدا از سایرین زندگی می کنند ولی سال ها است که تصویر آن تغییر کرده است. قریب به 30 سال است که بیماری کاملا درمان پذیر بوده و درمان آن نیز در دسترس و رایگان است و با شروع درمان سرایت پذیری آن از بین می رود و دیگر هیچ نیازی به جدا سازی بیماران از خانواده و جامعه آنها نیست .

ماهیت بیماری

جذام یک بیماری عفونی مزمن است که توسط یک باسیل ایجاد می شود. دارای دوره کمون طولانی و بطور متوسط 5-3 سال است. بطور مستقیم از انسان به انسان سرایت می کند (البته نیاز به دوره تماس طولانی دارد). خوشبختانه ذات بیماری به شکلی است که حدود 95 درصد از مردم دنیا استعداد ابتلا به بیماری را ندارند و مصونیت ذاتی و دائمی نسبت به بیماری دارند. حدود 5 درصد مستعد ابتلا به بیماری هستند که بایستی در صورت تماس نزدیک، طولانی مدت ومکرربا بیمار درمان نشده مبتلاء به جذام می شوند. این بیماری می تواند هر دو جنس را در تمام سنین مبتلا سازد. عمدتا پوست، اعصاب محیطی و مخاط دستگاه تنفسی فوقانی و نیز چشم ها درگیر می شوند، البته اعضا دیگر به نسبت کمتر درگیر می شوند.

راه سرایت بیماری

سرایت بیماری از انسان به انسان و از شخص درمان نشده به شخص دیگر و از مسیر دستگاه تنفسی فوقانی عمدتا ( در واقع از طریق ذرات و ترشحات تنفسی) یا پوست آسیب دیده ( به نسبت کمتر ) می باشد.

درمان

درمان جذام در دسترس و رایگان است و از سوی سازمان جهانی بهداشت به کشورهای دارای مورد جذام اهداء می گردد (این داروها در داروخانه موجود نیست بلکه بایستی آنها را از طریق شبکه های بهداشتی کشور تهیه نمود). درمان در نوع پرباسیل سه دارویی، در نوع کم باسیل دو دارویی است.

وضعیت بیماری در جهان

میزان شیوع جهانی 90 درصد کاهش یافته است. در حال حاضر از آسیای جنوب شرقی کشور هند و اندونزی و از آمریکای جنوبی برزیل>هنوز دارای بیشترین موارد جدید هستند (هر چند که این سه کشور نیز به مرحله حذف جذام در مورد هدف سازمان جهانی بهداشت دست یافته اند).

وضعیت بیماری در ایران

از سال 1371 وارد مرحله حذف بیماری در سطح کشوری و از سال 1376 وارد مرحله حذف بیماری در سطح شهرستانی شده ایم و لذا تمام شهرستان های کشور در مرحله حذف بیماری قرار دارند. مرحله حذف بیماری از نظر اپیدمیولوژیک بدین معنی است که بیماری دیگر بعنوان یک مشکل بهداشتی مطرح نیست و کاملا تحت کنترل است.

روند برنامه های کنترلی جذام

از سال 1981 میلادی با ارائه درمان دارویی mdt بیماری جذام درمان پذیر گشته و از سال 1985 میلادی داروهای ضد جذام نیز بصورت بسته های آماده و رایگان از سوی سازمان جهانی بهداشت در اختیار تمام کشورها قرار گرفته است. با توجه به درمان قطعی و در دسترس، سازمان>جهانی بهداشت برنامه ای را تحت عنوان(حذف جذام)تا سال 2000 میلادی هدف گذاری نموده و تمام کشورها را متعهد ساخته تا به مرحله حذف یعنی(دستیابی به میزان شیوع کمتر از یک مورد در ده هزار نفر جمعیت)نایل گردند. روش درمان چند داروئی اساس استراتژی حذف جذام است چرا که باعث بهبود بیماران ، کاهش مخزن عفونت و در نتیجه قطع انتقال بیماری ، کاهش رنج افراد مبتلاء و داغ اجتماعی ناشی از جذام و نهایتا تغییر سیمای بیماری گردیده است. برنامه حذف با هدف استمرار و تداوم مرحله حذف برای کاهش بیشتر بار بیماری با تشدید و تقویت فعالیتهای جاری تا سال 2015 میلادی تمدید گردید. شاخصی که برای دستیابی به این هدف در این دوره تعیین گردیده است " کاهش میزان بروز معلولیت درجه دو به میزان 35 درصد نسبت به سال پایه 2010 میلادی است " . بهبود وضعیت بیماریابی، کاهش استیگمای جذام، کاهش معلولیت درجه دو در میان موارد جدید، پوشش صد در صد mdt در میان موارد جدید از اهداف اختصاصی برنامه حذف می باشند.

اصل اساسی برنامه کنترل جذام، کنترل عوارض بیماری است که خود مستلزم کشف به موقع موارد جدید بیماری، درمان آنها با روش موثر mdt ، جلوگیری از بروز معلولیت و نهایتا توانبخشی خواهد بود و تاکید بر روی تامین مراکز تشخیصی ودرمانی با توزیع مناسب، دسترسی آسان و امکان بهره مندی از آنها است.