معاونت بهداشتی

بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوان ( زئونوزها )

روز ملی و جهانی و هفته آگاهی رسانی(25تا31 تیر) بیماری های قابل انتقال بین انسان وحیوان

شعار سال 2026:

 یک جهان، یک سلامت، یک آینده

ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮﺍﯼ ﭘﯿﺸﮕﯿﺮﯼ ﺍﺯ ﺑﯿﻤﺎﺭﯼ ﻫﺎﯼ ﻣﺸﺘﺮﮎ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻭ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ

One World One Health One Future Preventing Zoonoses Toghether

به هر بیماری عفونی که بطور طبیعی قابلیت انتقال از حیوانات مهره دار به انسان را داشته باشد بیماری زئونوز گفته میشود مانند تب مالت، سالک، حیوان گزیدگی و هاری، سیاه زخم، کیست هیداتید، تب خونریزی دهنده کریمه کنگو و ... بیش از 200 نوع بیماری زئونوز در جهان شناسایی شده است . 61 در صد از بیماریها ی عفونی و 75 درصد از بیماریهای نوپدید و بازپدید در این گروه قرار می گیرد. بعضی از بیماریهای زئونوز مانند هاری در صورت ابتلا صد درصد کشنده  می باشد اما با انجام واکسیناسیون و سایر اقدامات پیشگیری کننده بیماری هاری قابل پیشگیری است. انواع باکتری ، ویروس ، انگل ، یا عوامل غیر متعارف باعث ایجاد بیماری زئونوز در انسان می شوند .

روز جهانی و هفته آگاهی رسانی بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوان فرصتی است برای افزایش هماهنگی بیم بخشی و افزایش آگاهی جامعه به منظور پیشگیری از انتقال و ابتلا جامعه به این بیماری ها.

چگونه عوامل بیماری زا از حیوانات به انسان انتقال می یابد؟

 تماس با بزاق، خون، ادرار، مدفوع، ترشحات بدن حیوانات آلوده

 1- تماس مستقیم : تماس با مکان زندگی حیوانات و یا سطوح و اشیاء که بوسیله عوامل بیماری زای منتقله از حیوانات آلوده شده اند.

2 - تماس غیر مستقیم

3- از طریق ناقلین :  زئونوزها می توانند از طریق گزش توسط حشرات آلوده (پشه، کنه، کک) از حیوان آلوده به سایر حیوانات و انسان منتقل شوند.

4 - از طریق غذای آلوده : در صورت آلوده بودن مواد غذایی مانند شیر، گوشت و تخم  مرغ ، عوامل بیماری زا می توانند به انسان منتقل شوند.

5- از طریق آب آلوده : در صورت نوشیدن و یا تماس با آب آلوده عوامل بیماری زا می توانند به انسان منتقل شوند.

چه افرادی در معرض خطر ابتلا به بیماری زئونوز هستند؟

با توجه به مصرف روزانه فراورده ای دامی و احتمال تماس با حیوانات حتی در مناطق شهری و تمایل جامعه به نگهداری حیوانات در منزل همه آحاد جامعه در معرض خطر ابتلا به بیماری های زئونوز می باشند. لیکن مشاغلی که افراد با حیوانات اهلی مزرعه و یا وحشی و ناقلین در تماس هستند مانند دامداران، کشاورزان، دامپزشکان، پرسنل کشتارگاه و .... بیشتر در معرض خطر ابتلا قرار دارند.

راه های پیشگیری از انتقال بیماری زئونوز به انسان چیست؟

• از فراورده های دامی مورد تایید سازمان دامپزشکی و بهداشت استفاده نمایید.
• از فراورده های لبنی پاستوریزه استفاده نمایید.
• در مناطق روستایی در صورت مصرف فراورده های دامی به طور مناسب آن فراورده را از عوامل بیماری زا پاک نمود برای مثال شیر را حد اقل به مدت 5 دقیقه بجوشانید.
• گوشت و تخم مرغ کاملا پخته شده مصرف نمایید.
• در مناطق روستایی از پرده مناسب برای پشت درها و توری مناسب برای پنجره ها استفاده کنید.
• در بعد از ظهر ها و در طول شب از پشه بند مناسب استفاده کنید.
• از تجمع زبالها و نخاله ها در اطراف محل زندگی خود داری نمایید.
• دامداران در هنگام تماس با دام از لباس های مجزا استفاده کنند و پس از تماس با دام آن ها را از تن درآورند.
• در صورت مشاهده علایم بالینی در دام به دامپزشکی مراجعه نمایید.
• ذبح دام در کشتارگاه انجام شود و کارکنان کشتارگاه ها از لوازم حفاظت فردی استفاده نمایند.
• در طی مسافرت تماس با دام و سایر حیوانات نداشته باشید و به حیوانات اهلی نزدیک نشوید .
• از خوردن آب چشمه یا رودخانه خودداری نمایید .
• در صورت مشاهده سگ های بدون صاحب به شهرداری و دهیاری اطلاع رسانی کنید.
• در صورت تماس با حیوانات ( گزیدگی، خراشیدگی، لیسیدن و ....) فوری به مراکز مراقبت و پیشگیری از هاری مراجعه کنید.
• اگر حیوان خانگی دارید به طور دوره ای برای معاینات دوره ای مستمر و منظم، تجویز واکسیناسیون و داروهای لازم به دامپزشکی مراجعه کنید.
• با شستن مرتب دست با آب و صابون دست ها را پاکیزه  نگه دارید بخصوص زمانی که به حیوانات و یا اشیاء آلوده در تماس هستید و درصورت دردسترس نبودن آب وصابون  از الکل 60درصد برای ضد عفونی دست ها استفاده شود.
• از تماس کودکان و خانم های باردار و افرادی که دارای ضعف سیستم ایمنی  هستند با حیوانات ممانعت به عمل آورید.
• اگردارای حیوان خانگی هستید از تماس آنها با حیوانات ولگرد ممانعت بعمل آورید.
• از غذای های سالم و بهداشتی برای تغذیه حیوانات خانگی استفاده نمائید.
• واکسن های لازم بویژه واکسن هاری طبق دستورالعمل دام پزشکی تزریق و در شناسنامه بهداشتی حیوان ثبت گردد.
• قبل از تماس و غذا دادن به سگها و حیوانات دستکش پوشیده شود.
• ضروری است فضولات دام در دامداری‌ها یا حیوانات خانگی به طریق بهداشتی جمع آوری و دفع گردد.
• محل نگهداری دام های اهلی مانند گاو و گوسفند و بز در اماکن روستایی از محل زندگی انسان جدا باشد و مرتب با سمپاشی مناسب از بندپایان ناقل مثل کنه پاکسازی شود.
• گوشت تازه 24 ساعت ، جگر و سایر امعاء و احشا دامی 48 ساعت قبل از مصرف در دمای 4 درجه سانتیگراد (یخچال) نگهداری شود.